Oriëntatiereactie: jezelf kalmeren tijdens je dag

Introductie

De oriëntatiereactie is een biologische, aangeboren reflex die mensen en andere zoogdieren bezitten. Hoewel maar weinig mensen zich bewust zijn van dit mechanisme, biedt het een enorme hulpbron voor het ontspannen en kalmeren van je zenuwstelsel gedurende de dag.

 

Wat is de oriëntatiereactie?

Een van de belangrijkste en tegelijkertijd simpelste tips om beter te functioneren is: oriënteren. Oriënteren? Wat voor geks heb je nou weer bedacht, hoor ik je denken. Geef me een kans.

 

Oriëntatie – in de letterlijke zin van het woord – behoort tot een van de belangrijkste reacties van een zoogdier. Zoogdieren zoals… de mens! Maar je herkent het waarschijnlijk sneller als je denkt aan een kuddedier zoals de antilope. Die zie je in natuurdocumentaires vaak niets vermoedend grazen of water drinken. Niks aan de hand, tot opeens alle oortjes omhoog schieten en de dieren in de kudde verstijven, alsof het één organisme is. Samen speuren ze de omgeving af naar de mogelijke intrusie van hun veilige territorium.

 

Deze reflex behoort tot de oriëntatiereactie. Het is tijdens de evolutie van zoogdieren ontstaan als een mechanisme wat automatisch aan gaat, om te checken hoe veilig de omgeving nog is. Als één van de dieren in een kudde en ritseling in de bosjes hoort, zal deze stoppen met alles wat het doet en verstijven. Vervolgens is het dier beter in staat te zoeken naar de bron van het geluid. Zodra die bron gevonden is, meestal binnen enkele seconden, wordt duidelijk of er daadwerkelijk gevaar is. De andere dieren in de kudde zullen reflexmatig het eerste dier volgen wat gevaar opmerkte. Zo kan de hele kudde als één geheel de omgeving scannen, om de kans op een tijdige reactie te vergroten.

 

Gelukkig is het vaak loos alarm: de ritseling was een vogeltje of een ander ongevaarlijke afleiding. De dieren zullen hun lichaam automatisch weer ontspannen en de onderbroken activiteit voortzetten.

 

Mensen oriënteren ook. Denk maar eens aan het volgende scenario:

 

Je zit alleen thuis, op de bank een boek te lezen of op je laptop. Opeens hoor je een harde knal – BOEM… Wat gebeurt er in je lichaam?
 
Waarschijnlijk verstijft je hele bovenlichaam eventjes, gaan je ogen wijd open, houd je je adem in en voel je misschien zelfs je oren omhoog gaan. Tot je uit het raam kijkt en ziet dat een buurjongetje buiten aan het voetballen is en de bal iets te hard tegen een van je muren aan schoot. Wat gebeurt er nu met je lichaam?
 
Als je jezelf goed kon inleven in dit voorbeeld merk je dat je lichaam weer ontspant, je ogen verzachten, je diep zucht en je adem wordt weer normaal.

 
Er zijn twee varianten op de oriëntatiereactie: de exploratieve en de defensieve. De exploratieve oriëntatiereactie is de natuurlijke staat van mensen: nieuwsgierig en verkennend aanwezig zijn in de omgeving. Kijk maar eens naar baby’s of jonge huisdieren. Deze zullen helemaal opgaan in de omgeving en elke laatste centimeter proberen te verkennen of onderzoeken.

 

De defensieve oriëntatiereactie volgt op een signaal dat er gevaar dreigt in de omgeving. Het bereidt een mens voor op de juiste vervolg actie: is het nodig om te vechten, vluchten of bevriezen?

 

Oriënteren als hulpmiddel

Hoe gebruik je deze informatie nu in je voordeel? Nou, we oriënteren misschien als we gevaar verwachten, maar andersom werkt het ook.

 

Stel je bent al een tijd aan het werk, helemaal opgaand in je computer. Als het ware zit je even ‘in’ de computer. Onbewust is je zenuwstelsel en brein nog steeds geïnteresseerd in je veiligheid. Dit vind je lichaam zo interessant, dat het tot wel eens in de vier seconden automatisch checkt voor gevaar (dit heet neuroceptie).

 

Zo voel je misschien dat je langzaam steeds stressvoller aan het werk bent in je computer. Je spieren zijn aangespannen, je houding is verre van ontspannen en je voelt een soort starre blik in je gezicht. Dit is een mooi moment om je te oriënteren en je lichaam de kans te geven met de omgeving te synchroniseren!

 

Door op een moment waarop je mild tot redelijk gestrest aan het werk bent te oriënteren, geef je de kans aan je zenuwstelsel om te doen wat het graag wil: zeker zijn dat er geen gevaar dreigt, ondanks het stressvolle gevoel wat je hebt.

 

Oriëntatie

  1. Pauzeer even van wat je doet, klap desnoods even je laptopscherm dicht.
  2. Neem een gemakkelijke houding aan in je stoel, voel je voeten op de grond en de ondersteuning van de stoel voor je lichaam.
  3. Sta je ogen nu toe om te doen wat ze willen doen: laat ze gaan waar ze willen gaan in de omgeving. Kijk naar wat je op dat moment ziet.
  4. Als je gedachten krijgt, merk deze dan op en richt je aandacht terug op het rondkijken.
  5. Als je geen duidelijk gevoel hebt voor waar je wil kijken, kun je langzaam je gezicht draaien van links naar rechts, op een geleidelijke manier.
  6. Merk vervolgens op wat er verandert is in je gevoel, ten opzichte van een moment geleden.

 

Door te oriënteren prime je ook je zogenaamde Ventral Vagus zenuw. Deze zenuw is een belangrijk onderdeel van het Social Engagement System (SES). Dit systeem is relatief recent ontstaan tijdens de evolutie van de mens. Het helpt bij het kalmeren van je lichaam wanneer het stress ervaart en is gebaat bij het maken van sociaal contact met andere mensen. Na een oriëntatie op je omgeving en wanneer deze veilig is, maak je de weg vrij voor het activeren van je SES, wat op zijn beurt een kalmerende werking heeft op je lichaam en geest.

 

In een ander artikel zullen we dieper in gaan op de relevantie van het Social Engagement System voor ons functioneren.

 

Oriëntatie samengevat

Oriëntatie is dus een biologisch verschijnsel in mensen en andere dieren, dat bedoelt is om het zenuwstelsel te verzekeren van een veilige omgeving. Oriënteren heeft daarom een kalmerend effect op lichaam en geest, tenzij je inderdaad een hongerige leeuw op je ziet af komen. Maar 99% van de tijd is er geen gevaar in je directe omgeving, terwijl de aanwezigheid van stress wel signalen van alertheid geeft aan je zenuwstelsel. Daarom is het goed om herhaaldelijk te oriënteren tijdens je dag. Experimenteer eens met een wekker op je smartphone of bedenk een andere trigger, zoals het moment waarop je koffie haalt.

 

Laat je ogen even vrij, zonder je in te houden, om te kijken waar ze naar willen kijken. Neem de omgeving in je op en voel hoe je lichaam veilig is in dit moment. Dit brengt je een nieuw gevoel van rust en ontspanning om met meer openheid en kalmte verder te gaan met je dag!

1 responses on "Oriëntatiereactie: jezelf kalmeren tijdens je dag"

Leave a Message